طرابزون تولد يافت . 45 در بيست سالگى مولد خود را ترك گفت و دوره‌گردى دراز خود را ، كه سالها طول كشيد ، آغاز كرد . ظاهرا هدفش آن بود كه مطالب كتاب را فراهم كند . وى در خلال اين دوره‌گردى چند بار به مولد خود بازگشت . در بعضى از جاها مدتهاى طولانى بماند و در اثناى آن با سمت منشى امور قضايى كار مىكرد . اقامت وى در رومليا و آناطولى بيشتر طول كشيد و به پندار تشنر مىخواست اطّلاعات خود را دربارهء آنجا با مشاهده كامل كند زيرا دربارهء آن ، منابع مكتوب بخصوص در زبان عربى بسيار كم بود . محمّد عاشق ضمن دوره گردى خود به شهر در بند رسيد و اين به سال 1582 / 990 ه . بود و از سال 1596 / 1005 ه . در دمشق مقيم شد . در كتاب وى يادى از انجام فريضهء حجّ نيست . تأليف خود را طى دو سال اقامت در دمشق به سر برد و ظاهرا ، اگر نظر حاجى خليفه را بپذيريم كه كتاب به صورت چركنويس باقى ماند ، كمى پس از آن درگذشت . 46 كتاب مناظر العوالم از لحاظ فصل‌بندى نمونهء خوبى از رشتهء كيهان نگارى است كه نظير آن را پيش قزوينى ، دمشقى ، و حمد اللّه مستوفى قزوينى ديده‌ايم . قسمت اوّل نسبتا كوتاه است زيرا بيشتر از بيست صفحه نيست كه از عالم علوى - يعنى آسمان و ساكنانش و اجسام آسمانى و جهنم - سخن دارد . 47 بجز بعض مطالب نجومى ، مطالب اين قسمت در واقع مقدّمهء قسمت دوّم است كه از عالم سفلى گفت و گو مىكند . زمين و ساكنانش بيشتر از يك نيمهء كتاب يعنى در حدود دويست و پنجاه صفحه را مىگيرد . به رسم مؤلّفات كيهان‌نگارى ، مؤلّف ضمن گزارشى كلّى از زمين ، از درياها و جزاير و درياچه‌ها و رودها و كوهها و بالأخره از شهرها كه اهميت خاص بدان مىدهد سخن دارد . پس از گزارش زمين از تاريخ طبيعى سخن مىرود و جايى در حدود شرح زمين را گرفته ، زيرا تقريبا دويست صفحه مىشود . تقسيم مطالب آن ، كيهان نگارى عربى را به ياد مىآورد زيرا از معادن جامد و مايع و گاز و به دنبال آن از عطر و گياه و حيوان و انسان نيز سخن دارد . 48 مطالب جغرافيايى را چنان كه گفتيم نخست به ترتيب هفت اقليم بطلميوس يا به تعبير خود او اقليمهاى واقعى ، و سپس مطابق تقسيم ابو الفداء 49 به بيست و هشت اقليم عرفى تقسيم مىكند . 50 در عوض منابع او فراوان است و همهء نامهاى معتبر نوشته‌هاى جغرافيايى عربى را به برمىگيرد . بيشتر از همه از ابن خرداذبه ، ابن الوردى ، قزوينى ، ياقوت ، و حمد اللّه مستوفى نام مىبرد ، ولى تقويم البلدان ابو الفدا در نظر وى اهميت اساسى دارد ، زيرا ترتيب تقسيم بلاد و بيشتر مطالب جغرافيايى را از آن گرفته ، به طورى كه ، به گفتهء تشنر ، مىتوان كتاب محمّد عاشق را متن مفصّل تركى ابو الفدا به شمار آورد . 51 ولى از منابع ديگر غافل نيست و با دقّت بدانها اشاره مىكند و مطالب گرفته شده از آنها را در داخل قسمتهاى كتاب ، كه فصل‌بندى آن از